18/04/2026
TRÍ HUỆ ĐIÊN
|English below|
Phương diện thứ nhất của Liên Hoa Sanh được gọi là Pema Gyalpo, tiếng Sanskrit là "Padma Raja" nghĩa là Liên Hoa Vương. Liên Hoa Vương ra đời ở Hy Mã Lạp Sơn, giữa Ấn Độ và A Phú Hãn, tại một vùng tên là Uddiyana, sau được gọi là Swat. Phong cảnh nơi ấy thật hùng vĩ nhờ những rặng núi tuyết phủ quanh trông giống như một công viên nhân tạo. Nơi ấy có rất nhiều hồ sen, lớn có, nhỏ có, hòa hợp với khí hậu mát mẻ trong lành. Thật là một vùng đất lý tưởng. Trong đó có một cái hồ tên là Dhanakosha phủ đầy lá và hoa sen. Một búp sen khác thường mọc ra từ đầu năm Thân và tiếp tục lớn lên qua các mùa mà vẫn không nở ra. Ngày mùng 10 tháng 10 năm Thân ấy. Búp sen rốt cục cũng nở ra và một em bé khôi ngô kỳ lạ ngồi bình thản trên nhụy hoa. Cậu bé tò mò với tất cả mọi vật. Ong và chim thi nhau bay quanh để tôn vinh cậu bé. Trong không gian lại xuất hiện những âm thanh du dương lạ lùng lúc trầm lúc bổng. Khắp vùng bàng bạc cảm giác lành mạnh và huyền bí.
Cậu bé không lộ vẻ sợ sệt gì cả, trái lại cậu rất vui vẻ và hứng thú với cảnh vật chung quanh. Cậu bé lại quan tâm sâu sắc về thế giới bên ngoài. Cậu bé chính là Liên Hoa Sanh.
Điều quan yếu ở đây là phẩm tánh trẻ thơ của Liên Hoa Sanh. Đó là một em bé lớn tuổi, lực lưỡng, thông thái, không sống bằng sữa hay một loại thực phẩm nào khác mà bằng không khí của thời đại.
Chúng ta cũng có tánh chất trẻ trung này và vẫn giữ được phẩm tánh vô tư, hồn nhiên tuyệt vời này. Những kinh nghiệm trong đời sống của chúng ta giống như bùn bao quanh rễ sen dưới đáy hồ. Có ái dục có sân hận và đủ thứ loại phiền não. Tuy nhiên trong những phiền não này luôn có một phẩm tánh tươi mát, hồn nhiên, vô nhiễm, và đó chính là phẩm tánh trẻ thơ nẩy mầm trong chúng ta.
Sự hiếu kỳ có tánh trẻ thơ trong chúng ta không phải là một rối loạn tâm lý, mà đó là một phẩm tánh căn bản. Với một cách tự nhiên, chúng ta muốn thám hiểm chiều sâu của đau khổ hay sức nóng của niềm vui. Đó là phẩm tánh Liên Hoa Sanh trong chúng ta. Người ta có thể gọi đó là Phật tánh hay Giác ngộ căn bản. Chúng ta muốn nắm lấy một đồ chơi, quan sát nó, thả cho nó rơi, đập phá nó, tháo tung nó ra rồi ráp nó lại. Chúng ta luôn luôn hành động như vậy, giống hệt như một đứa trẻ. Tánh trẻ thơ đó là phẩm tánh giác ngộ.
Khi nói tới giác ngộ người ta thường nghĩ tới một người già và thông thái. Họ cho rằng người già là một người đã có kinh nghiệm qua thời gian, rất thông hiểu những nguyên lý vũ trụ trước sau nên gần gũi sự giác ngộ hơn. Nhưng theo quan điểm của Trí huệ điên thì giác ngộ có ý nghĩa hoàn toàn khác, không có gì liên quan đến già nua tuổi tác hay lão thông kinh nghiệm, mà là một sự hồn nhiên trẻ trung và có Trí huệ.
Trong giác ngộ cũng có phẩm tánh táo bạo, không coi thế giới là kẻ địch, không nghĩ là thế giới sẽ tấn công mình nếu mình không cảnh giác. Ngược lại, một đứa trẻ cầm con dao cạo dính mật ong và le lưỡi liếm. Cùng lúc ấy đứa trẻ được nếm vị ngọt của mật và vị mặn của máu trên lưỡi của nó. Theo quan niệm về sự lành mạnh của Trí huệ điên thì đau khổ và vui sướng đáng thử nghiệm cùng một lúc. Sự "tò mò" tự nhiên này là phẩm tánh "hoàng tử trẻ" của Liên Hoa Sanh.
Phải tập đức tánh tìm hiểu không phải là để thu nhặt thông tin mà là hấp thụ những gì có ở quanh chúng ta. Trong cách học hỏi này, chúng ta không học một điều gì để sau này sẽ dùng nó. Chúng ta học một điều gì đó kỳ lạ dễ chịu đối với chúng ta. Cũng giống như những đứa trẻ tìm thấy những món đồ chơi ở đâu không biết, không phải là những món đồ chơi có tánh cách giáo dục mà chỉ đơn giản là những vật quanh chúng.
Liên Hoa Sanh sinh ra từ một hoa sen thơm ngát, không có cha mẹ vì Ngài không cần ai dạy dỗ. Ngài không cần cha mẹ nào để cho Ngài trở thành một con người lớn có ý thức và có trách nhiệm. Người ta nói rằng: Khi ngài vừa mới sinh ra trong hoa sen mà Ngài đã giống một bé trai 8 tuổi. Nhưng người ta nhìn ở phương diện khác có thể nói Ngài cỡ người già 80 tuổi. Vấn đề tuổi tác không quan trọng. Điều quan trọng là ý thức thám hiểm tình trạng sống không thuộc về giáo dục hay sự tích lũy thông tin, Chúng ta thám hiểm chỉ vì chúng ta thích, giống như trẻ con thích chơi đồ chơi. Phẩm tánh trẻ thơ luôn luôn có trong chúng ta. Đó cũng là phẩm tánh của Liên Hoa Sanh.
Phẩm tánh đó cũng chứa sự táo bạo. Sự táo bạo đặt cho chúng ta một vấn đề: Lối tiếp cận có tính cách luân hồi của chúng ta với sự vật, ngăn cản chúng ta thám hiểm chúng một cách tự do. Dù cảm hứng của chúng ta lớn nhưng chúng ta nghĩ là một sự thám hiểm quá sâu xa có thể sẽ có hại cho mình. Đó là sợ. Phẩm tánh trẻ thơ của Liên Hoa Sanh táo bạo vì Ngài không bận tâm đến sự tổn thương có thể xảy ra. Như thế không muốn nói Ngài có có khuynh hướng hành xác hay bạo động, mà chỉ muốn nói Ngài có óc thưởng thức, một ý thức hoàn toàn mở rộng trong liên hệ với sự vật, đơn giản và trực tiếp. Ngài tiếp xúc vơi sự vật không không phải để cho chúng có thể dạy giúp Ngài điều gì, mà chỉ vì chúng có ở đó.
Liên hệ này phát sinh một cách đơn giản và nó tự phát triển.
Trích từ sách "Trí Huệ Điên", Khóa giảng thứ hai, Sự Táo Bạo, tr.128, bởi Tỳ kheo Thích Minh Niệm, ấn bản năm 1997
Sách hiện đang có tại Tủ sách Đông Triết - Chân Đất Living Room.
__
CRAZY WISDOM
Lecture Two: Boldness
The first aspect of Padmasambhava is called Pema Gyalpo in Tibetan, or Padma Raja in Sanskrit, meaning the "Lotus King." The Lotus King was born in the Himalayas, between India and Afghanistan, in a region called Uddiyana (later known as Swat). The landscape there was magnificent, surrounded by snow-capped mountains that looked like a man-made park. The area was filled with lotus lakes, both large and small, harmonizing with the cool, fresh air. It was a truly ideal land.
Within it lay a lake called Dhanakosha, covered in lotus leaves and flowers. An unusual lotus bud began to grow at the start of a Year of the Monkey; it continued to grow through the seasons but did not bloom. On the 10th day of the 10th month of that Monkey Year, the bud finally opened, revealing a strangely handsome child sitting calmly upon the pistil. The boy was curious about everything. Bees and birds vied to fly around him in honor. In the atmosphere, strange and melodious sounds—now deep, now high—resonated. The entire region was permeated with a sense of wholesomeness and mystery.
The boy showed no sign of fear; on the contrary, he was joyful and excited by his surroundings. He possessed a profound interest in the world outside. This child was Padmasambhava.
The essential point here is the childlike quality of Padmasambhava. He was an "old" child—strong and wise—who did not live on milk or any other food, but on the "air of the times." We, too, possess this youthful quality and can maintain this wonderful state of carefree innocence. Our life experiences are like the mud surrounding the lotus roots at the bottom of the lake. There is lust, hatred, and all kinds of afflictions. However, within these afflictions, there is always a quality that is fresh, innocent, and unstained—and that is the childlike quality sprouting within us.
Our childlike curiosity is not a psychological disorder; it is a fundamental quality. Naturally, we want to explore the depths of suffering or the heat of joy. That is the Padmasambhava quality within us. One might call it Buddha-nature or Basic Enlightenment. We want to grab a toy, observe it, drop it, break it, take it apart, and put it back together. We always act this way, exactly like a child. That childlikeness is the quality of enlightenment.
When speaking of enlightenment, people often think of someone old and wise. They believe an elder—someone who has gained experience over time and understands the universal principles of past and future—is closer to enlightenment. But from the perspective of Crazy Wisdom, enlightenment means something entirely different. It has nothing to do with old age or accumulated experience; rather, it is a youthful innocence combined with Wisdom.
In enlightenment, there is also a quality of boldness. It does not view the world as an enemy, nor does it think the world will attack if one is not vigilant. On the contrary, like a child holding a honey-coated razor and licking it: in that moment, the child tastes both the sweetness of the honey and the saltiness of the blood on their tongue. According to the sane view of Crazy Wisdom, suffering and pleasure are worth experiencing simultaneously. This natural "curiosity" is the "Young Prince" quality of Padmasambhava.
We must practice the virtue of inquiry—not to collect information, but to absorb what is around us. In this way of learning, we do not learn something just to use it later. We learn something because it is strangely pleasant to us. Much like children who find toys in random places—not necessarily "educational" toys, but simply the objects around them.
Padmasambhava was born from a fragrant lotus, without parents, because He needed no one to teach Him. He needed no parents to turn Him into a conscious, responsible adult. It is said that when He was born in the lotus, He already looked like an eight-year-old boy. Yet, from another perspective, one could say He looked eighty years old. Age is not important. What matters is the consciousness of exploring the state of living, which does not belong to formal education or the accumulation of information. We explore simply because we like to, just as children like to play with toys. This childlike quality is always within us. It is the quality of Padmasambhava.
That quality also contains boldness. This boldness poses a challenge to us: our "samsaric" approach to things prevents us from exploring them freely. Even when our inspiration is great, we fear that exploring too deeply might harm us. That is fear. The childlike quality of Padmasambhava is bold because He is unconcerned with potential injury. This does not mean He has a tendency toward self-harm or violence; it simply means He has a sense of appreciation—a completely open awareness in relation to things, simple and direct. He interacts with things not so they can teach Him something, but simply because they are there. This relationship arises simply, and it develops on its own.
Excerpted from the book "Crazy Wisdom", Lecture Two: Boldness, p.128, translated/compiled by Venerable Thích Minh Niệm, 1997 edition.
