19/03/2022
71 năm vụ án Phạm Quỳnh (6/9/1945-6/9/2016)
"Truyện Kiều còn tiếng ta còn.
Tiếng ta còn nước ta còn”.
Phạm Quỳnh (17 tháng 12 năm 1892 - 6 tháng 9 năm 1945) là một nhà văn hóa, nhà báo, nhà văn và quan đại thần triều Nguyễn (Việt Nam). Ông là người đi tiên phong trong việc quảng bá chữ Quốc ngữ và dùng tiếng Việt - thay vì chữ Nho hay tiếng Pháp - để viết lý luận, nghiên cứu. Ông có tên hiệu là Thượng Chi, bút danh: Hoa Đường, Hồng Nhân.
Nhạc sỹ Phạm Tuyên, trong cuộc phỏng vấn dành riêng cho BBC Việt ngữ hôm 13/03/2009, cho biết tới nay gia đình ông vẫn luôn mong muốn có một tuyên bố sửa sai chính thức về cái chết của thân phụ ông, học giả Phạm Quỳnh (1892-1945), người đã bị cách mạng hành quyết chỉ vài ngày sau khi Tuyên ngôn Độc lập được đọc ở Hà Nội hôm 2/9/1945.
"Đó là mong muốn thôi, còn bây giờ các vị đang lo chuyện kinh tế với các thứ nhiều quá, không biết là đến bao giờ. Nhưng cái quý nhất là có một chỗ đứng trong lòng công chúng, nhân dân và những người làm văn hoá," tác giả của nhiều bài hát thiếu nhi và ca khúc thuộc dòng nhạc 'chính thống' trong nước nói.
BBC: Thời gian qua chúng tôi thấy có nhiều sách vở của Cụ Thượng Chi Phạm Quỳnh được in ấn, tái bản ở Việt Nam, tới nay số đầu sách đã xuất bản chiếm bao nhiêu phần so với tổng số công trình của thân phụ ông?
Nhạc sỹ Phạm Tuyên: Chúng tôi rất cảm động vì từ đầu năm 2000 tới nay, lần lượt nhiều nhà xuất bản lớn từ Hà Nội tới TP Hồ Chí Minh, hay Sài Gòn, tìm và in lại các công trình của ông Cụ tôi. Tập Thượng Chi Văn Tập trước đây là 5 tập. Nay được in gộp lại thành một tập rất dày, năm 2006.
Sau đó, họ in tiếp các tập luận giải văn học, triết học, Pháp du hành trình nhật ký... Toàn là các nhà xuất bản lớn như NXB Hội Nhà văn, NXB Văn học, Trung tâm Văn hoá Đông Tây, NXB Tri thức... Báo chí thì đăng và đăng lại rất nhiều, như Tết thì đăng các bài ông Cụ tôi viết về Tết. Từ điển văn học Việt Nam, cuốn mới nhất cũng viết về ông Cụ. Tôi cho rằng quan trọng nhất là các tác phẩm đó được đời sống đánh giá là tốt.
BBC: Tới nay đã có một tuyên bố hay động thái chính thức nào của Nhà nước Việt Nam sửa sai trong vụ việc hành quyết Cụ Phạm Quỳnh?
Nhạc sỹ Phạm Tuyên: Tôi nghĩ là sẽ một lúc nào đấy. Nhưng cái đó là do khách quan thôi. Nhưng cũng xin thưa với bạn, cái mà tôi quý nhất là tấm lòng của những nhà văn hoá, những nhà làm sử Việt Nam. Có thể họ không nói ra, nhưng khi cần, người ta bộc lộ những thái độ rất rõ ràng.
Những tạp chí Tôn giáo và Dân tộc ở Sài Gòn, Nghiên cứu và Phát triển ở Huế, tạp chí Huế Xưa và Nay, bài viết của một số tác giả trong đó, đối với gia đình là một sự động viên rất lớn. Người ta viết rất công bằng.
BBC: Về phía đại gia đình của ông, ở trong cũng như ngoài nước, cũng như bản thân ông, có bao giờ nghĩ tới việc yêu cầu Nhà nước Việt Nam có một tuyên bố sửa sai chính thức đối với Cụ Phạm Quỳnh hay không?
Nhạc sỹ Phạm Tuyên: Đó là mong muốn thôi, còn bây giờ các vị đang lo chuyện kinh tế với các thứ nhiều quá, không biết là đến bao giờ. Nhưng cái quý nhất là có một chỗ đứng trong lòng công chúng, nhân dân và những người làm văn hoá, thì cái đó là phần thưởng lớn nhất.
'CÂU CHUYỆN TẾ NHỊ'
BBC: Nghe nói là cố Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có một thông điệp nhắn gửi tới gia đình ông sau khi thân phụ ông mất, đánh giá tích cực về Phạm Quỳnh, mà theo các tài liệu ghi lại, ông nói: "Cụ Phạm là người của lịch sử, sẽ được lịch sử đánh giá lại sau này. Con cháu cứ vững tâm đi theo Cách mạng". Tại sao khi còn nắm quyền lực trong tay, ông lại không sửa sai ngay cho thân phụ ông?
Nhạc sỹ Phạm Tuyên: Đúng như thế, nhưng câu chuyện rất tế nhị. Gần đây nhà sử học, nhà văn Sơn Tùng có viết rất kỹ về quan hệ giữa Nguyễn Ái Quốc và Phạm Quỳnh, từ hồi ở bên Pháp, cho tới sau này nữa.
Ông Tùng viết rõ ràng rằng công việc đầu tiên khi Cụ Hồ về Hà Nội, ông nhờ ông Hoàng Hữu Nam "vào Huế ngay để đưa bức thư của tôi mời ông Phạm Quỳnh ra." Thế nhưng ở trong Huế, nó đã manh động làm cái việc ngoài ý muốn của cụ Hồ.
BBC: Nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao khi đó ông Hồ Chí Minh đương quyền nguyên thủ quốc gia, lãnh tụ tối cao của Đảng trong một thời gian dài, đã không sửa sai ngay mà cứ đợi 'đến sau này'? Và nhiều thế hệ lãnh đạo đảng, nhà nước về sau, tới nay vẫn không ai tuyên bố chính thức sửa sai cho Phạm Quỳnh, mà rõ ràng như ông nói đó là một người yêu nước, một học giả bác học chân chính?
Nhạc sỹ Phạm Tuyên: Tôi có gặp nhà văn Nguyễn Đình Thi trước khi ông mất. Ông Thi có nhắc tới lời của một nhà văn phương Tây: "Có những nỗi oan trong lịch sử nhiều khi phải mất hàng trăm năm mới giải toả, giải thoát được." Tôi nghĩ rằng trong khi đất nước còn nhiều vấn đề như thế này, có thể nhiều khi vấn đề chưa được đặt ra để giải toả cho rõ. Nhưng tôi vẫn tin rằng sẽ có một ngày có một sự giải toả nhất định.
Nhạc sỹ Phạm Tuyên, sinh năm 1930, là con trai thứ chín của học giả Phạm Quỳnh, nguyên thượng thư bộ bộ Học, bộ Lại (1944-1945) trong chính quyền cựu Hoàng Bảo Đại. Phạm Quỳnh là Tổng thư ký Hội Khai trí Tiến đức, chủ bút Nam phong Tạp chí. Ông bị Việt Minh bắt giam ngày 23/3/1945 ở Huế và bị giết không lâu sau đó.
Quốc Phương- BBC
http://www.bbc.com/vietnamese/culture/2009/02/090315_pham_tuyen.shtml?print=1
