Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego

14/05/2026

📚W dniach 12-13 maja 2026 r. w siedzibie Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach przy ul. Elizy Orzeszkowej 15 odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa "Setna rocznica zamachu majowego". Wydarzenie było największym przedsięwzięciem naukowym w Polsce poświęconym 💯 rocznicy zamachu majowego.
Organizatorami byli: Instytut Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oraz Zakład Historii Ruchu Ludowego.
Obrady poprzedziło złożenie wieńca pod pomnikiem Wincentego Witosa w Kielcach.
Konferencję otworzył dyrektor IPWŚ dr Mateusz Ratyński, który przedstawił działalność Instytutu oraz powitał uczestników i zaproszonych gości.
Podczas inauguracji odczytano listy gratulacyjne skierowane do organizatorów i uczestników konferencji przez marszałka województwa mazowieckiego Adama Struzika oraz wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza.
Przemówienia okolicznościowe wygłosili także wicewojewoda świętokrzyski Michał Skotnicki oraz były marszałek województwa świętokrzyskiego Józef Szczepańczyk.
W konferencji uczestniczyło 46 prelegentów reprezentujących ośrodki naukowe z całej Polski.
🎓 Sesja inauguracyjna:
🔹 dr Mateusz Ratyński (MHPRL, IPWŚ) – „Ruch ludowy w okresie zamachu majowego”
🔹 dr hab. Zbigniew Girzyński (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – „Polska służba zagraniczna wobec wypadków majowych 1926 r.”
🔹 prof. dr hab. Wojciech Włodarkiewicz (Wojskowa Akademia Techniczna) – „Wojsko Polskie – organizacja i plany rozwoju w latach 1921–1926”
🔹 dr hab. Arkadiusz Indraszczyk (Uniwersytet w Siedlcach, MHPRL) – „Józef Piłsudski i sanacja w myśli i działalności ruchu ludowego na uchodźstwie po 1945 r.”
🔹 dr hab. Jerzy Mazurek (Uniwersytet Warszawski, MHPRL) – „Józef Piłsudski w historiografii polskiej”
🔹 prof. dr hab. Zofia Chyra-Rolicz (Uniwersytet w Siedlcach) – „Prezydent Stanisław Wojciechowski. Powrót do pracy spółdzielczej”
📖 Panel 1: Zamach majowy a życie polityczne – sala nr 7
▪️ Piotr Maroński (Muzeum Niepodległości, Uniwersytet w Białymstoku) – „Sprzeciw wobec Chjeny i Piasta. Przewrót majowy w odniesieniu do niepokojów społecznych z jesieni 1923 r.”
▪️ dr Karol Kubicki – „Wieść straszna wstrząsnęła całym krajem”. Episkopat Polski wobec zamachu majowego
▪️ dr Czesław Witkowski (Instytut Józefa Piłsudskiego) – „Stosunek społeczności żydowskiej do zamachu majowego i rządów sanacyjnych”
▪️ dr Maciej Motas (Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego) – „Rodzima kiereńszczyzna czy polski marsz na Rzym? Obóz narodowy wobec zamachu majowego”
▪️ Jan Engelgard (Fundacja Narodowa im. Romana Dmowskiego) – „Poznań i Wielkopolska wobec zamachu majowego”
▪️ dr Marcin Mleczak – „Iberyjskie zwierciadło dyktatur – kontekst dla końca polskiej demokracji”
▪️ prof. dr hab. Romuald Turkowski (Uniwersytet Warszawski, MHPRL) – „Ruch młodowiejski wobec zamachu stanu marszałka Józefa Piłsudskiego i jego konsekwencji dla państwa polskiego (1926‒1939)”
▪️ prof. dr hab. Henryk Cimek (Uniwersytet Rzeszowski) – „Komunistyczna Partia Polski wobec zamachu majowego w maju 1926 r.”
📖 Panel 2: Zamach majowy w historiografii i edukacji – Aula
▪️ prof. dr hab. Józef Ryszard Sielezin (Uniwersytet Wrocławski) – „Dychotomiczny obraz zamachu majowego z 1926 r. w wybranych syntezach historii Polski”
▪️ dr hab. Jan Wnęk (Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie) – „Przewrót majowy i sanacyjna wizja wychowania w polskiej historiografii pedagogicznej po 1989 r.”
▪️ prof. dr hab. Adam Dobroński (Uniwersytet w Białymstoku) – „Zamach majowy w najnowszej historiografii”
▪️ Włodzimierz Kowalczyk (Centralna Komisja Egzaminacyjna) – „Zamach majowy w arkuszach maturalnych z historii”
▪️ Dominik Mika (Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza) – „Zamach majowy w podręcznikach historii – analiza porównawcza”
▪️ Adam Sidorkiewicz (MHPRL) – „Zamach majowy w przekazie masowym”
▪️ Józef Szczepańczyk – „Groby żołnierzy – ofiar zamachu majowego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie”
▪️ Krzysztof Oblamski – „Otwarty list zrozpaczonej matki opublikowany na łamach „Gazety Porannej Warszawskiej” z dnia 7 czerwca 1926 r. Dalsze losy mogił poległych żołnierzy w zamachu majowym po 1926 r.”
📖 Panel 3: Zamach majowy w prasie – sala nr 7
▪️ dr Agnieszka Zięba-Dąbrowska (MHPRL) – „Następstwa zamachu majowego w świetle „Robotnika” – dziennika prasowego wydawanego przez Polską Partię Socjalistyczną w latach 1928‒1930”
▪️ dr Dominik Flisiak (Muzeum w Gliwicach) – „Zamach majowy i dyktatura sanacji w optyce czasopisma „Polska Zachodnia””
▪️ dr Radosław Kubicki (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) – „Zamach majowy i Józef Piłsudski w prasie ludowej w XX–XXI w.”
▪️ dr Elżbieta Ciborska – „Zamach majowy w zwierciadle ówczesnej prasy polskiej”
▪️ dr Mikołaj Juliusz Wachowicz (Ośrodek Informacji Naukowej Centralnej Biblioteki Wojskowej/CBW) – „Zamach majowy widziany przez pryzmat ówczesnej prasy i metryk zgonu ofiar cywilnych”
📖 Panel 4: Zamach majowy w źródłach i wydawnictwach – Aula
▪️ Anna Przybylska (Zakład Historii Ruchu Ludowego) – „Zamach majowy w zbiorach Zakładu Historii Ruchu Ludowego”
▪️ Magdalena Kaczmarek (Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie) – „Przewrót majowy 1926 r. we wspomnieniach ppłk Aleksandry Zagórskiej”
▪️ dr Tadeusz Skoczek (Muzeum Niepodległości) – „Problematyka zamachu majowego w publikacjach Muzeum Niepodległości”
▪️ dr Mirosława Bednarzak-Libera (MHPRL) – „Kwestia zamachu majowego w działalności Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego”
▪️ dr Andrzej Biały (Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe) – „Zamach majowy w dokumentach sowieckich”
📖 Panel 5: Zamach majowy – ujęcie regionalne – sala nr 7
▪️ dr Rafał Dmowski (Uniwersytet w Siedlcach) – „22 pp. w Siedlcach w dniach zamachu majowego”
▪️ dr Krzysztof Braun (Mazowieckie Towarzystwo Naukowe) – „Zamach majowy na Północnym Mazowszu”
▪️ dr Franciszek Gryciuk (Uniwersytet w Siedlcach) – „Społeczeństwo ziemi siedleckiej i jego stosunek do zamachu majowego”
▪️ Dariusz Piotrowicz (Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe) – „Udział 13. Pułku Piechoty z Pułtuska w zamachu majowym”
▪️ Damian Kleczka (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – „Wpływy zamachu majowego na zmiany polityczne i społeczne Płocka w pierwszych latach rządów sanacji (1926‒1930)”
▪️ Siarhei Isakau (Uniwersytet Warszawski) – „Chłopscy żołnierze WP. Casus wojny polsko-sowieckiej 1919−1921 na terenie okręgów brzeskiego, wileńskiego i mińskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich”
▪️ dr Dariusz Półćwiartek (Zespół Szkół Licealnych im. Bolesława Chrobrego w Leżajsku) – „Obraz Józefa Piłsudskiego w stronnictwach ludowych w okresie międzywojennym”
📖 Panel 6: Zamach majowy i jego skutki – Aula
▪️ dr Janusz Gmitruk (MHPRL) – „Skutki zamachu majowego”
▪️ dr Małgorzata Alberska (Uniwersytet Wrocławski) – „Rządy pomajowe wobec samorządu terytorialnego w Polsce”
▪️ Kamil Margielewicz (Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Akademia Górnośląska im. Wojciecha Korfantego w Katowicach) – „Oddziaływanie zamachu majowego na społeczeństwo Rzeczpospolitej. Kształtowanie obrazu Naczelnego Wodza w ujęciu historycznym i współczesnym”
▪️ dr Andrzej Zawadzki – „Aleksander Świętochowski a przewrót majowy”
▪️ Arkadiusz Parzych (Ostrowskie Stowarzyszenie Ludzie z Pasją) – „Szkoła Podchorążych Piechoty w Komorowie k. Ostrowi Mazowieckiej. Zmiana lokalizacji jako efekt sprzeciwu wobec Marszałka”
▪️ Aleksandra Goniewicz (Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego) – „„Okno na świat” – czechosłowacka emigracja. Witos i Korfanty”
▪️ Henryk Nicpoń – „Tajemnice zamachu majowego”
Bardzo dziękujemy wszystkim za udział w tym ważnym i inspirującym wydarzeniu. W tym roku ukaże się publikacja pokonferencyjna, obejmująca wykłady naszych prelegentów.
Wkrótce udostępnimy relację z konferencji na kanale IPWŚ na platformie YouTube.

12/05/2026

Polecamy Państwa uwadze Kwietniowe wydanie „Mówią Wieki”, przygotowane wspólnie z MHPRL.

To wieloaspektowa i popularnonaukowa analiza wydarzeń maja 1926 roku – jednego z najważniejszych momentów w historii II Rzeczypospolitej.

Artykuły przygotowali związani z MHPRL naukowcy m.in. dr Mirosława Bednarzak-Libera, dr Janusz Gmitruk, dr hab. Arkadiusz Indraszczyk i dr Mateusz Ratyński.

Zapraszamy do lektury!

W setną rocznicę zamachu majowego przygotowaliśmy dla Was specjalne wydanie „Mówią Wieki”. Zapraszamy do fascynującej lektury. Numer znajdziecie w salonach prasowych oraz w wydaniu cyfrowym pod adresem: www.mowiawieki.pl

12/05/2026

📚 Rozpoczęła się ogólnopolska konferencja naukowa poświęcona 💯 rocznicy zamachu majowego, organizowana przez Instytut Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oraz Zakład Historii Ruchu Ludowego.

Uroczyste otwarcie wydarzenia odbyło się 12 maja 2026 r. w siedzibie Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach przy ul. Elizy Orzeszkowej 15. Konferencję poprzedziło złożenie wieńca pod pomnikiem Wincentego Witosa.

Wydarzenie otworzył dyrektor Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej dr Mateusz Ratyński, który przedstawił informację o działalności Instytutu oraz powitał uczestników i zaproszonych gości.

Podczas inauguracji odczytano również listy gratulacyjne skierowane do organizatorów i uczestników konferencji przez marszałka województwa mazowieckiego Adama Struzika oraz wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza.

Przemówienia okolicznościowe wygłosili także wicewojewoda świętokrzyski Michał Skotnicki oraz były marszałek województwa świętokrzyskiego Józef Szczepańczyk.

W konferencji bierze udział 48 prelegentów reprezentujących ośrodki naukowe z całej Polski, co czyni ją największym w kraju wydarzeniem naukowym poświęconym tematyce zamachu majowego.

Podczas sesji inauguracyjnej wygłoszono referaty wstępne:
🔹 dr Mateusz Ratyński – „Ruch ludowy w okresie zamachu majowego”
🔹 dr hab. Zbigniew Girzyński – „Polska służba zagraniczna wobec wypadków majowych 1926 r.”
🔹 prof. dr hab. Wojciech Włodarkiewicz – „Wojsko Polskie – organizacja i plany rozwoju w latach 1921–1926”
🔹 dr hab. Arkadiusz Indraszczyk – „Józef Piłsudski i sanacja w myśli i działalności ruchu ludowego na uchodźstwie po 1945 r.”
🔹 dr hab. Jerzy Mazurek – „Józef Piłsudski w historiografii polskiej”
🔹 prof. dr hab. Zofia Chyra-Rolicz – „Prezydent Stanisław Wojciechowski. Powrót do pracy spółdzielczej”

Po przerwie obrady kontynuowane są w panelach tematycznych poświęconych m.in. życiu politycznemu, historiografii, edukacji oraz społecznym skutkom zamachu majowego.

11/05/2026

◼🔥◼Sto lat później. Co mówi nam dziś Zamach Majowy?◼🔥◼
Sto lat temu, w maju 1926 roku, młoda polska demokracja stanęła wobec jednej z najcięższych prób w swoich dziejach. Na ulicach Warszawy padły strzały, które nie były skierowane przeciw zewnętrznemu wrogowi. Polacy strzelali do Polaków. Żołnierze Wojska Polskiego walczyli przeciw żołnierzom Wojska Polskiego. Ginęli także cywile — przypadkowi przechodnie, kobiety, dzieci. W ciągu kilku dni zginęło 379 osób, w tym 164 cywilów. Była to tragedia bratobójcza, która na trwałe naznaczyła historię II Rzeczypospolitej.

Dziś, po stu latach, naszym obowiązkiem nie jest podsycanie dawnych sporów ani budowanie kolejnych politycznych mitów. Obowiązkiem ludzi odpowiedzialnych za pamięć narodową jest uczciwe spojrzenie na historię i wyciągnięcie z niej wniosków dla współczesnej Polski. Zamach Majowy nie może być jedynie datą w podręczniku. Powinien pozostać obywatelską lekcją odpowiedzialności za państwo. Niech historia będzie naszą nauczycielką.

Bratobójczy maj i upadek politycznego kompromisu.
Historia maja 1926 roku przypomina przede wszystkim, jak krucha bywa demokracja. Nie upada ona wyłącznie pod wpływem jednego wydarzenia czy jednego rozkazu. Demokracja słabnie stopniowo. Wtedy, gdy podważa się autorytet instytucji państwa, ośmiesza parlament, buduje pogardę wobec przeciwników politycznych i przekonuje społeczeństwo, że prawo można zawiesić w imię „wyższej konieczności”. Zamach był finałem procesu politycznej radykalizacji i narastającej nieufności wobec parlamentaryzmu.
Dlatego po stu latach trzeba powiedzieć z całą mocą: żadna polityczna legenda nie usprawiedliwia łamania konstytucji i użycia siły przeciw legalnym władzom państwa. Państwo prawa jest fundamentem wolności obywateli. Gdy ten fundament zostaje naruszony, rozpoczyna się niebezpieczna droga ku autorytaryzmowi i podziałowi wspólnoty narodowej.

Witos i Rataj - mężowie stanu, dla których państwo było ważniejsze niż władza
W debacie historycznej często zapomina się, że jednym z najważniejszych bohaterów tamtych dni był Wincenty Witos, przywódca ruchu ludowego i premier legalnego rządu Rzeczypospolitej. Witos miał prawo i możliwość prowadzenia walki dalej. Dysponował oddziałami wiernymi rządowi i konstytucyjnym mandatem do obrony państwa. A jednak zdecydował się ustąpić, aby ograniczyć rozlew bratniej krwi. Była to decyzja dramatyczna, ale zarazem wielka moralnie. Pokazała, że odpowiedzialność za państwo oznacza czasem rezygnację z własnej politycznej racji dla dobra wspólnoty narodowej.

Drugą postacią, o której należy dziś przypominać szczególnie mocno, jest Maciej Rataj, marszałek Sejmu, który w czasie kryzysu zachował spokój i stał na straży ciągłości państwa. Rataj rozumiał, że Rzeczpospolita nie może być własnością żadnego obozu politycznego ani żadnego przywódcy. Państwo trwa dzięki prawu, instytucjom i ludziom wiernym zasadom służby publicznej.

Dla polskiego ruchu ludowego Zamach Majowy był czymś więcej niż konfliktem politycznych elit. Był uderzeniem w demokrację parlamentarną, która dawała głos milionom obywateli: mieszkańcom wsi, robotnikom, inteligencji i wszystkim grupom społecznym współtworzącym odrodzoną Polskę. Ruch ludowy od początku rozumiał, że wolność chłopa i obywatela może istnieć tylko w państwie demokratycznym, opartym na prawie i uczestnictwie społecznym.
Dlatego tak ważne jest dziś przypominanie, że pogarda wobec parlamentu zawsze kończy się źle. Demokracja bywa głośna, niedoskonała i pełna sporów, ale alternatywą dla debaty parlamentarnej są ulice, pałki i karabiny. Historia XX wieku wielokrotnie pokazała, że systemy polityczne budowane na kulcie jednostki i przekonaniu o własnej nieomylności prowadzą państwo ku kryzysowi.

Maj 1926 roku pozostawia także jeszcze jedną ważną lekcję, dotyczącą języka życia publicznego. Zanim padły pierwsze strzały, przez wiele miesięcy trwała brutalna kampania politycznej pogardy. Przeciwników przedstawiano jako zdrajców i wrogów państwa. Odmawiano im prawa do patriotyzmu i uczestnictwa w życiu publicznym. Historia pokazuje, że język nienawiści bardzo często poprzedza przemoc. Demokracja wymaga sporu, ale spór nie może prowadzić do odczłowieczania drugiego człowieka.
Dlaczego pamięć o Zamachu Majowym pozostaje dziś wciąż aktualna
Równie aktualne pozostaje ostrzeżenie przed mieszaniem polityki z siłą militarną. Wojsko istnieje po to, by bronić granic państwa i bezpieczeństwa obywateli, a nie uczestniczyć w walce o władzę. Państwo, które dopuszcza wykorzystanie armii w sporze politycznym, otwiera drzwi dla autorytaryzmu i narodowej tragedii.

Sto lat po Zamachu Majowym warto także przypominać, że wolność obywatelska jest miarą siły państwa. Silne państwo nie boi się wolnych mediów, niezależnych sądów ani aktywnego społeczeństwa obywatelskiego. Trwałość Rzeczypospolitej opiera się nie na kulcie przywódców, lecz na zaufaniu obywateli do instytucji publicznych i przekonaniu, że prawo obowiązuje wszystkich jednakowo.
Historia maja 1926 roku nie powinna być narzędziem bieżącej polityki ani propagandy. Dojrzały naród nie buduje swojej tożsamości na przemilczeniach i mitach. Tylko uczciwa pamięć pozwala wyciągać wnioski i chronić państwo przed powtarzaniem dawnych błędów.

Jako dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego jestem przekonany, że pamięć o Zamachu Majowym powinna służyć budowaniu obywatelskiej odpowiedzialności. Nie chodzi wyłącznie o wspominanie tragicznych wydarzeń sprzed wieku, lecz o obronę wartości, które wtedy zostały tak boleśnie naruszone: demokracji, wolności obywatelskich, szacunku dla prawa i jedności wspólnoty narodowej. O tych wartościach stale mówimy w naszym Muzeum podczas konferencji naukowych, w naszych publikacjach i zapisach. Wierzymy bowiem w ich siłę wzmacniającą polskie społeczeństwo.

Dziś szczególnie mocno wybrzmiewają słowa Wincentego Witosa, że przyszłości państwa nie zabezpieczy żaden, choćby największy geniusz, lecz świadomy swoich praw i obowiązków naród. To właśnie odpowiedzialni obywatele są najtrwalszym fundamentem wolnej Polski.
Historia jest zobowiązaniem.

Niech stulecie Zamachu Majowego będzie dla nas nie tylko rocznicą historyczną, ale także przestrogą i zobowiązaniem. Rzeczpospolita pozostanie silna tylko wtedy, gdy będzie oparta na prawie, demokracji, dialogu i wzajemnym szacunku. Państwo słabnie zawsze wtedy, gdy miejsce rozmowy zajmuje pogarda, a miejsce prawa polityczna przemoc.
Narody tracą wolność nie tylko wtedy, gdy przegrywają wojny. Tracą ją także wtedy, gdy przestają szanować własne państwo, własne prawo i siebie nawzajem. Dlatego pamięć o maju 1926 roku powinna pozostać trwałym ostrzeżeniem: żadna Polska nie będzie silna, jeśli budowana będzie przeciw części własnych obywateli.
Jako badacz dziejów, razem z moimi znakomitymi współpracownikami, zawsze podkreślamy: historia nie jest martwym archiwum dawnych sporów. Historia jest zobowiązaniem. Jeśli po stu latach od Zamachu Majowego potrafimy zrozumieć, że żadna władza nie jest ważniejsza od Rzeczypospolitej. Że żadna polityczna racja nie usprawiedliwia przemocy. I że demokracja wymaga codziennej troski obywateli, to wówczas ofiara maja 1926 roku nie pozostanie daremna.

dr Janusz Gmitruk

Dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego
Prezes Ludowego Towarzystwa Naukowo-Kulturalnego

Zdjęcia:
1.Trzeci gabinet Wincentego Witosa powołany 10 maja 1926 r. Stoją od lewej: gen.Juliusz Malczewski, Adam Chądzyński, Stanisław Grabski, Stefan Piechocki, Stefan Smólski, Stanisław Osiecki, Wincenty Witos, Władysław Kiernik, Jerzy Zdziechowski, Kajetan Dzierżykraj-Morawski, Józef Radwan, Jan Jankowki i Mieczysław Rybczyński

2.Stanisław Wojciechowski (1869-1953), prezydent Rzeczypospolitej Polskiej (20 grudnia 1922-14 maja 1926)

4. Prezydent wydał odezwę do żołnierzy, w której podkreślał konieczność dotrzymania przysięgi żołnierskiej i dochowania wierności rządowi.

5. Marszałek Józef Piłsudski w otoczeniu oficerów na moście Poniatowskiego udaje się na spotkanie z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim. Widoczni od lewej: podpułkownik Kazimierz Stamirowski, porucznik Marian Żebrowski, generał Gustaw Dreszer-Orlicz, major Włodzimierz Jaroszewicz oraz porucznik Michał Galiński.

6. Oddział wojsk po stronie Józefa Piłsudskiego po przemarszu z Rembertowa

7. Oddziały rządowe na Krakowskim Przedmieściu

8. 30. Pułk Strzelców Kaniowskich w akcji

9. Oddziały rządowe u wylotu ul. Bagatela na Plac Unii Lubelskiej bronią dojścia do Belwederu

10. Zapora na placu Trzech Krzyży

11. 14 maja Aleje Ujazdowskie wypełniły się oddziałami strzelców, odprowadzających żołnierzy wziętych do niewoli podczas ataku na Belweder

12. Wincenty Witos (1874–1945) trzykrotny premier Rzeczypospolitej Polskiej

13. Oddziały wojsk rządowych w Wilanowie

14. Maciej Rataj (1884–1940) Marszałek Sejmu (1 grudnia 1922 – 26 marca 1928)
15. Ksiądz Józef Panaś (1887–1940)

16.

17. Duchowni różnych wyznań podczas modlitwy nad mogiłą ofi ar przewrotu majowego, wśród nich biskup polowy Stanisław Gall (w stroju ceremonialnym). Na drugim planie widoczny tłum uczestników pogrzebu, wśród nich premier Kazimierz Bartel (czwarty z lewej w pierwszym rzędzie).

18.

11/05/2026

18 maja 2026 r., godz. 11:30 w siedzibie Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego przy Alei Wilanowskiej 204 odbędzie się pierwsze spotkanie eksperckie w ramach „Mazowieckiego Kongresu Regionalizmu 2026”, dotyczące m.st Warszawy.

Na przełomie października i listopada odbędą się dwudniowe obrady Kongresu Regionalizmu Polskiego w 2026 roku w Poznaniu. Na początku października zorganizowany zostanie Mazowiecki Kongres Regionalizmu, na którym zaprezentowany zostanie Program Mazowieckiego Regionalizmu 2026. Kongres oraz kształtowanie programu poprzedzi szereg spotkań i prac zespołów eksperckich, w formułach powiatowych i subregionalnych. Główną przesłanką organizacji Kongresu Regionalizmu Polskiego w 2026 roku jest uczczenie 100. rocznicy przyjęcia Programu Regionalizmu Polskiego w 1926 roku przez Radę Naukową Sekcji Powszechnych Uniwersytetów Regionalnych Związku Nauczycielstwa Polskiego Szkół Powszechnych. Celem organizacji Kongresu Regionalizmu Polskiego w 2026 roku jest, w nawiązaniu do powyższego dokumentu, opracowanie Programu Regionalizmu Polskiego 2026 w dyskusji ogólnokrajowej poprzez organizację powiatowych, subregionalnych i wojewódzkich spotkań oraz przyjęcie ostatecznej jego wersji.


W trakcie przygotowań do Kongresu w ramach województw i subregionów zostaną wypracowane odpowiednie dla tych jednostek terytorialnych „Programy Regionalne”. Koordynator Naczelny Kongresu oraz Marszałek Województwa Mazowieckiego wskazali Muzeum Niepodległości jako instytucję koordynującą opracowanie koncepcji i założeń przez Województwo Mazowieckie. Systematycznie powoływani zostają koordynatorzy w ramach subregionów Województwa Mazowieckiego, którzy dokonują naboru na ekspertów tematycznych, organizują spotkania robocze zespołów powiatowych, oraz zbiorcze spotkania subregionalne, na których powstawać będą materiały odpowiadające na punktową agendę programową Kongresu:


1.​Problemy środowisk lokalnych i regionów w obszarze:

a)​funkcjonowania i organizacji instytucji państwa i samorządu terytorialnego,

b)​organizacji gospodarki oraz roli pracy i warunków socjalno-ekonomicznych życia rodziny,

c)​organizacji życia społeczno-samorządowego i obywatelskiego,

d)​organizacji życia społeczno-kulturalnego, naukowego, turystyczno-krajoznawczego.

2.​Integracja terytorialna oraz środowiskowa i międzypokoleniowa, uwzględniająca zagadnienia równości oraz obowiązków, praw i wolności.

3.​Kultura dialogu i tolerancji oraz poszanowania praw mniejszości.

4.​Marginalizacja i wykluczenie społeczne oraz szerzenie nienawiści.

5.​Innowacyjne formuły organizacji życia zbiorowego i partycypacji społecznej – mające na uwadze dobro zarówno indywidualne, jak i wspólne – pobudzające aktywność społeczną i zwiększające sprawczość społeczeństwa obywatelskiego.

6.​Samorząd terytorialny jako podstawowy i ważny partner dialogu o zachowaniu tożsamości regionalnej i rozwoju regionu oraz budowaniu spójności społecznej.

7.​Związki pracy wychowawczo-oświatowej w szkole i poza szkołą z najbliższym środowiskiem.

8.​Misja publiczna oraz funkcje i zadania mediów lokalnych i regionalnych w odzwierciedlaniu życia środowiska, ożywianiu zainteresowania najbliższym otoczeniem, wzniecaniu energii i inicjatywy oraz staniu na straży poszanowania praw i wolności obywatelskich, a także wypełnianiu obowiązków przez każdego mieszkańca.

9.​Organizacja oraz rola i zadania nauki w diagnozie i prognozie sytuacji społecznej, gospodarczej, kulturowej, środowiska naturalnego oraz większe powiązanie badań naukowych z życiem regionu.

10.​Decentralizacja organizacji i zarządzania państwem oraz regionalizacja usług publicznych, które nie ograniczają sprawności działania administracji państwowej, a zwiększają efektywność zaspokajania potrzeb społecznych.



Spotkanie w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego oparte będzie na prezentacji referatów dotykających tematyki określonej w programie Regionalizmu Polskiego:

1. Piotr Żółtowski (Urząd Bemowo), Wdrażanie koncepcji zrównoważonego rozwoju w obszarze sportu, rekreacji oraz turystyki w Warszawie
2. Olgierd Łukaszewicz (My Obywatele Unii Europejskiej – Fundacja im. Wojciecha B. Jastrzębowskiego), Unia Europejska – integracja i wyzwania
3. red. Adam Sidorkiewicz (Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego), Warszawskie muzea a kultura dialogu i inkluzji
4. Arkadiusz Falkiewicz (były pełnomocnik Zarządu Samorządu Studentów Uniwersytetu Warszawskiego ds. akademików), Wykluczenie ekonomiczne w mieszkalnictwie studenckim w Warszawie
5. Dominik Mika (Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza), Działania instytucji kultury jako nowoczesne formy organizacji życia zbiorowego i partycypacji społecznej. Przykłady i pomysły
6. Leszek Giziński (Urząd Gminy Czosnów, Stowarzyszenie Slavia Masovia), Odzyskiwanie przestrzeni dziedzictwa Mazowsza dla mieszkańców na przykładzie Gminy Czosnów
7. dr Piotr Balcerowski (Instytut Staszica), Edukacja patriotyczna młodego pokolenia na przykładzie wybranych warszawskich szkół. Czy polska szkoła pozostanie fundamentem edukacji patriotycznej w XX wieku?
8. dr Patrycja Ratyńska (TVN24), Media regionalne w cieniu stolicy. Rola TVP3 Warszawa na Mazowszu
9. dr hab. Arkadiusz Indraszczyk (Uniwersytet w Siedlcach, MHPRL), Problemy badań regionalnych. Szansa na zwiększenie współpracy między samorządem a światem nauki
10. dr Mateusz Ratyński (Instytut Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej, MHPRL), Reformy administracyjne w Polsce. Od doświadczeń historycznych do wyzwań przyszłości

Projekt współfinansowany jest ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego.

10/05/2026

Zapraszamy do zapoznania się z relacją zdjęciową z dzisiejszego wykładu dr. Mateusza Ratyńskiego o zamachu majowym w Muzeum Historyczne w Przasnyszu.

09/05/2026

Szanowni Państwo!
Przypominamy o organizowanym przez największym w kraju wydarzeniu naukowym poświęconym rocznicy zamachu majowego.

Konferencja odbędzie się w Kielcach w Instytucie Pamięci Wszechnica Świętokrzyska w dniach 12-13 maja 2026 r.

Gościć będziemy aż 46 prelegentów reprezentujących najważniejsze ośrodki naukowe i kulturalne z całej Polski.

Całe wydarzenie będzie nagrywane.

Do zobaczenia!

08/05/2026

16 maja 2026 r. w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie odbędzie się wyjątkowe spotkanie pod hasłem „TUL ŁĄCZY POKOLENIA”, poświęcone idei uniwersytetów ludowych, edukacji, kulturze oraz ludziom, którzy od lat pielęgnują i rozwijają tradycje lokalnych społeczności.

To wydarzenie dla wszystkich, którzy chcą bliżej poznać fenomen uniwersytetów ludowych – miejsc tworzonych z potrzeby wspólnoty, rozwoju i przekazywania wiedzy między pokoleniami. W programie znajdą się rozmowy i promocje książek poświęconych historii oraz współczesnemu znaczeniu ruchu uniwersytetów ludowych, a także spotkania z autorami i pasjonatami kultury ludowej.

Podczas wydarzenia będzie można zobaczyć ekspozycję promującą Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych, posłuchać opowieści o historii uniwersytetów ludowych na ziemiach polskich, odkryć piękno tradycyjnych wycinanek kaszubskich oraz poznać sztukę tworzenia ludowych pająków – niezwykłych, barwnych dekoracji inspirowanych dawną kulturą wsi. Nie zabraknie również muzyki na żywo i wspólnego muzykowania, które od zawsze były ważną częścią życia społecznego i lokalnych tradycji. Przez cały czas trwania wydarzenia dostępne będą także stoiska z wydawnictwami Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, kiermasz łowicki oraz materiały prezentujące działalność Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych.

Szczegółowy program poniżej:

„TUL ŁĄCZY POKOLENIA” w MHPRL
13.00 Powitanie – dr Janusz Gmitruk, dyrektor MHPRL
13.15-13.30 Elżbieta Gniazdowska, prezes Zarządu Krajowego TUL – „Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych”
13.30-14.30 Promocja wydawnictw: Tadeusz Pilch, „Uniwersytety ludowe: fenomen oświatowy Europy”, Warszawa 2026, ss. 303 – prof. dr hab. Tadeusz Pilch, Sławomir Konarzewski „Kurpiowskimi ścieżkami ku Rzeczypospolitej Apostolskiej”, Warszawa 2025, ss. 198 + fot. – Sławomir Konarzewski
14.30-16.00 Pasje Tulowców: Aldona Czerwińska – Ekspozycja promująca TUL, dr Mirosława Bednarzak-Libera – „»Szkoła dla życia«. Uniwersytety Ludowe na ziemiach polskich”, Elżbieta Gniazdowska – Wycinanki kaszubskie, Magda Świderek – Wyrób pająków jako przejaw sztuki ludowej, Roman Szydłowski i Jerzy Szwargot – Tulowe muzykowanie
12.00–16.00 Stoisko książkowe z wydawnictwami MHPRL * Kiermasz łowicki * Ekspozycja promująca TUL

Serdecznie zapraszamy do wspólnego spotkania z historią, kulturą i ludźmi, którzy z pasją budują mosty między pokoleniami.

Grafika: Odbitka drzeworytnicza Krzywula 1945, Wojtyna Paulin, ze zbiorów MHPRL, sygn. 4849.

08/05/2026

16 maja 2026 r. zapraszamy do Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie na wyjątkową Noc Muzeów – wieczór pełen historii, sztuki i muzyki. To będzie czas spokojnego odkrywania wystaw, rozmów i wspólnego przeżywania kultury w niezwykłej atmosferze majowego wieczoru.

W programie m.in.:
– koncert muzyki rozrywkowej i ludowej,
– spotkanie wokół książki dr. Mateusza Ratyńskiego poświęconej Stanisławowi Miłkowskiemu,
– wystawy prezentujące mazowieckie pejzaże, malarstwo Wincentego Wodzinowskiego i wycinanki kaszubskie.

Szczegółowy program poniżej:

NOC MUZEÓW w MHPRL
16.00 Powitanie – dr Janusz Gmitruk, dyrektor MHPRL
16.15-17.15 Koncert muzyki rozrywkowej – Leonid Volodko
17.15-17.45 Promocja wydawnictwa MHPRL: Mateusz Ratyński, „»Walka o nową Polskę«. Stanisław Miłkowski i jego agraryzm”, Warszawa 2026, ss. 449 – dr Mateusz Ratyński
17.45-18.15 Wernisaże wystaw: „Pejzaż Mazowiecki” – dr Agnieszka Zięba-Dąbrowska, „Malarstwo Wincentego Wodzinowskiego” – Emilia Kwiatkowska
18.15-19.15 Koncert muzyki ludowej – „Kapela Kurpiowska Gmina Łomża”
16.00-1.00 Zwiedzanie wystaw: „Malarstwo Wincentego Wodzinowskiego”, „Pejzaż Mazowiecki”, „Wycinanki kaszubskie”, „»Szkoła dla życia«. Uniwersytety ludowe na ziemiach polskich” i „Galerii Ogrodowej Rzeźby”

Noc Muzeów to doskonała okazja, by zajrzeć do nas i spędzić czas w otoczeniu sztuki, historii oraz inspirujących opowieści. Można wpaść tylko na chwilę albo zostać z nami na cały wieczór.