29/07/2026
អត្ថបទ លោកធម្មបណ្ឌិត ហេង មណីចិន្តា
ថ្ងៃនេះ #ជាថ្ងៃអាសាឡ្ហបូជា
#រំលឹកដល់ថ្ងៃដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ #សំដែងធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ #ជាធម៌ដំបូង
#ចំពោះបញ្ចវគ្គីយ៍
និង #ជាថ្ងៃត្រៀមចូលព្រះវស្សារបស់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ
ចូលព្រះវស្សាធ្វើអ្វីខ្លះ?
#ដើម្បីវិក្រឹត្យការអរិយសច្ច៤
ពេលល្ងាចនៃថ្ងៃ១រោច ខែទុតិយាសាឍ ឆ្នាំច ព.ស២៥៧០នេះ (៣០ កក្កដា ២០២៦) ព្រះភិក្ខុ សាមណេរ គ្រប់រូបក្នុងវត្តនីមួយៗ តែងនិមន្តចូលក្នុងព្រះវិហារឬ ឧបោសថាគា ដើម្បីអធិដ្ឋាន (ប្តេជ្ញា) សូត្របាលីដែលមានន័យជាភាសាខ្មែរ ដូចរូបខាងក្រោម តែខ្ញុំសូមសម្រួលជាភាសាបច្ចុប្បន្នអោយងាយស្តាប់ថា៖
«ខ្ញុំព្រះករុណា ចូលកាន់យកនូវវស្សារយៈពេលបីខែ ក្នុងបរិវេណវត្តនេះ ដោយសេចក្តីគោរព»។
ក្នុងរយៈពេលបីខែនេះ ជាឱកាសអាចអោយព្រះសង្ឃបានបំពេញនូវធុរៈ (កាតព្វកិច្ច Business) ពីរយ៉ាងដ៏សំខាន់គឺៈ
១ - #សិក្សាព្រះពុទ្ធវចនៈ (គន្ថធុរៈ) និង
២- #ការអនុវត្តតាមពុទ្ធវចនៈនោះ #រហូតឃើញផលច្បាស់ (វិបស្សនាធុរៈ)។
#ពុទ្ធវចនៈណាខ្លះដែលត្រូវសិក្សា?
គឺសិក្សាធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ អោយបានច្បាស់ទាំងអត្ថៈ (ន័យពន្យល់) និងទាំងព្យញ្ជនៈ (ន័យតាមតួអក្សរ)។ និយាយដោយសង្ខេបគឺ #សិក្សាអំពីអរិយសច្ច៤ ដែលមានបរិវដ្តៈ៣ មានអាការៈ ១២។
#ហេតុអ្វីត្រូវរៀនអំពីអរិយសច្ច៤?
#ពុទ្ធដិកា៖ #អំពីវិជ្ជានិងអវិជ្ជា
«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដឹងទុក្ខ ការដឹងហេតុជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ ការដឹងទីរំលត់ទុក្ខ ការដឹងបដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខឯណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថាវិជ្ជា។ មួយវិញទៀត បុគ្គលដែលប្រកប ដោយវិជ្ជា(វិជ្ជាគតោ) ក៏រមែងមានដោយហេតុប៉ុណ្ណោះឯង។ ឯអ្នកដែលមិនដឹងអំពីអរិយសច្ចៈ៤នេះទេ ហៅ ថា បុគ្គលដែលលុះក្នុងអវិជ្ជា(អវិជ្ជាគតោ)»។
ដូច្នេះ វិជ្ជាពុទ្ធ ឬ ពុទ្ធវិជ្ជា ដែលពុទ្ធបរិស័ទ ជាពិសេសភិក្ខុបរិស័ទក្នុងរដូវចូលព្រះវស្សាត្រូវរៀន គឺ រៀនអរិយសច្ច៤។
#ពុទ្ធដិកា៖ #ស្លឹកឈើលើដើមនិងស្លឹកឈើក្នុងដៃ
នៅក្នុងព្រះសូត្រដែលមានឈ្មោះថាសីសបាវនសុត្តំ ព្រះពុទ្ធអង្គបានសម្តែងប្រាប់ដល់ពួកភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងស្លឹកធ្នង់ដែលនៅលើដើមដ៏មានចំនួនច្រើន ថាដូចជាការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះអង្គដែរ គឺមានចំនួនច្រើនណាស់ (សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ឬ សព្វវិទូ)។ ឯការត្រាស់ដឹងដែលព្រះអង្គយកមកបង្រៀនដល់ពុទ្ធបរិស័ទនោះ មានចំនួនតែបន្តិចទេ គឺប្រហែលត្រឹមតែចំនួនស្លឹកធ្នង់ដែលនៅក្នុងព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថាអ្វីដែលមិនបានប្រយោជន៍ដល់ការរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីការត្រាស់ដឹងទេនោះ ព្រះអង្គនឹងមិនបង្រៀនទេ គឺ #បង្រៀនតែអ្វីដែលជាទុក្ខ #ហេតុជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ #សេចក្តីរំលត់ទុក្ខ និង #បដិបទាជាដំណើរទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ តែប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ពាក្យនុះប្រកបដោយប្រយោជន៍ ពាក្យនុះជាអាទិព្រហ្មចរិយធម៌ ពាក្យនុះប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសេចក្តីនឿយ ណាយ ដើម្បីប្រាសចាកតម្រេក ដើម្បីរំលត់ទុក្ខ ដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីត្រាស់ដឹង ដើម្បីនិព្វាន។
#ព្រះសារីបុត្រ៖ #ធម៌អរិយសច្ចធំដូចជើងដំរី
អ្នកទាំងឡាយ ស្នាមជើងទាំងឡាយណាមួយរបស់ពួកសត្វដែលនៅលើផ្ទៃផែនដី ស្នាមជើងទាំងអស់នោះតែងប្រជុំចុះ(ដាក់ចូលចុះ)ក្នុងស្នាមជើងសត្វដំរី(បានទាំងអស់)។ ស្នាមជើងសត្វដំរី ប្រាកដជាវិសេសជាងស្នាមជើងនៃសត្វទាំងអម្បាលនោះ ព្រោះស្នាមជើងដំរីនោះជាស្នាមជើងធំ(ជាងស្នាមជើងនៃសត្វទាំងឡាយ) ដូចម្តេចម៉ិញ ម្នាលអ្នកទាំងឡាយដ៏មានអាយុ កុសលធម៌ទាំង ឡាយណានីមួយ កុសលធម៌ទាំងអស់នោះតែងសង្គ្រោះចូល(តែងចំណុះ) ក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង៤ ដូច្នោះឯង។ អរិយសច្ចទាំង៤តើដូចម្តេចខ្លះ? គឺទុក្ខអរិយសច្ចៈ ១ ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចៈ ១ ទុក្ខនិរោធអរិយ សច្ចៈ ១ ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចៈ ១»។
#ព្រះពុទ្ធ៖ #អំពីបណ្ណាការឬកាដូដល់បរិស័ទ
«ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ (បើ)អ្នកទាំងឡាយគួរអនុគ្រោះចំពោះជនពួកណាមួយ មួយទៀត ជន ពួកណាជាមិត្តក្តី ជាអាមាត្យក្តី ញាតិក្តី សារលោហិតក្តី គប្បីសម្គាល់នូវពាក្យដែលគួរស្តាប់ ម្នាលភិក្ខុ ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយគួរញ៉ាំងជនទាំងនោះឲ្យសមាទាន ឲ្យតាំងនៅ ឲ្យដំកល់នៅ ក្នុងការត្រាស់ ដឹងនូវអរិយសច្ចៈ៤ តាមសេចក្តីពិត។ អរិយសច្ចៈ៤គឺអ្វីខ្លះ។ គឺទុក្ខអរិយសច្ចៈ១ ទុក្ខសមុទយអរិយ សច្ចៈ១ ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចៈ១ ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចៈ១។»
#ព្រះពុទ្ធ៖ #អរិយសច្ចសម្រាប់ទប់ទល់នឹងការផ្ចាញ់ផ្ចាលពីជំនឿដទៃ
ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចសសរថ្មប្រវែង១៦ហត្ថ (៨ម៉ែត្រ) សសរថ្មនោះគេដាំចុះទៅក្នុងរណ្តៅខាងក្រោម៤ម៉ែត្រ នៅខាងលើរណ្តៅ៤ម៉ែត្រ។ ប្រសិនជាភ្លៀងលាយដោយខ្យល់ដ៏ខ្លាំងបក់មកអំពីទិសខាងកើតក្តី ទិសខាងលិចក្តីទិសខាងជើងក្តី ទិសខាងត្បូងក្តី ក៏មិនគប្បីធ្វើឲ្យកម្រើក ធ្វើឲ្យរញ្ជួយ ធ្វើឲ្យញាប់ញ័រ(ដល់សសរនេះ)បានឡើយ។ ដំណើរនោះព្រោះហេតុអ្វី ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះរណ្តៅក៏ជ្រៅ សសរថ្មក៏គេដាំស៊ប់សួនល្អ។ យ៉ាងណាម៉ិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុឯណានីមួយ ដឹងច្បាស់តាមពិតថា នេះជាទុក្ខ នេះជាហេតុកើតឡើងនៃទុក្ខ នេះជាសេចក្តីរំលត់ទុក្ខ នេះជាបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរំលត់ទុក្ខ។ ទោះបីសមណៈឬព្រាហ្មណ៍ អ្នកត្រូវការដោយវាទៈ ស្វែងរកវាទៈ មកអំពីទិសខាងកើតក្តី ទិសខាងលិចក្តី ទិសខាងជើងក្តី ទិសខាងត្បូងក្តី ដោយគិតថា អាត្មាអញនឹងលើក(ផ្ចាញ់) នូវវាទៈរបស់ភិក្ខុនោះ ចេញ។ សមណៈឬព្រាហ្មណ៍នោះ នឹងធ្វើឲ្យភិក្ខុនោះកម្រើកក្តី ធ្វើឲ្យរញ្ជួយក្តី ធ្វើឲ្យញាប់ញ័រក្តី ដោយពាក្យប្រកបដោយធម៌នោះ ហេតុនុះមិនមានឡើយ។
សូមព្រះសង្ឃនិងបរិស័ទទាំងអស់ នាំគ្នាសិក្សាអរិយសច្ច៤ ដែលជាវិជ្ជានិយាយអំពីហេតុផល អោយបានគ្រប់ៗគ្នា។
អរិយសច្ចៈ គឺជាឧបករណ៍សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងជីវិតពុទ្ធបរិស័ទ ដែលអោយតម្លៃទៅលើហេតុផល៖ ធ្វើ និយាយ គិត ប្រកបទៅដោយហេតុផល។ អ្វីក៏ដោយដែលមិនមានហេតុផល ដែលជឿដោយមិនមានហេតុផល មិនមែនជាអរិយសច្ច មិនមែនជាពុទ្ធសាសនា។
ជាសង្ខេប បើជួបបញ្ហាណាមួយ ត្រូវត្រួតពិនិត្យរបៀបគ្រូពេទ្យព្យាបាល៖
១- នោះជាបញ្ហាអ្វី? (ផល)
២- បញ្ហានោះកើតឡើងបានព្រោះហេតុអ្វី (ហេតុ)
៣- បញ្ហានោះអាចដោះស្រាយបាន (ផល)
៤- វិធីអ្វីដើម្បីដោះស្រាយបាន (ហេតុ)
គ្មានអ្វីដែលកើតឡើងដោយឯងៗ ឬ ចៃដន្យទេ។ អ្វីក៏មានហេតុមានផលដែរ។ ពុទ្ធសាសនាណែនាំអោយមនុស្សជាតិរស់នៅក្នុងហេតុផល រស់ដោយការពិចារណា មានសេរីភាពក្នុងការកំណត់ផល និង មានសមត្ថភាពដើម្បីបង្កើតផលអោយកើតឡើង។
នេះជាវិថីអរិយសច្ច នេះជាវិថីពុទ្ធបរិស័ទ!
