28/12/2025
जनसामान्यांचे प्रेरणास्त्रोत : रतन टाटा आणि धीरूभाई अंबानी
दोन दिग्गज उद्योजकांच्या जयंतीपर विशेष लेखाद्वारे भावांजली
आजच्या वेगवान व्यापारी जगात काही व्यक्ती अशा असतात ज्यांचे नाव घेतल्यानेच प्रेरणा मिळते. २८ डिसेंबर हा दिवस विशेष आहे, कारण याच दिवशी दोन महान उद्योजकांचा जन्म झाला – रतन टाटा (१९३७) आणि धीरूभाई अंबानी (१९३२). रतन टाटा हे टाटा समूहाचे माजी अध्यक्ष तर धीरूभाई अंबानी हे रिलायन्स इंडस्ट्रीजचे संस्थापक. या दोघांच्या योगदानाने भारतीय अर्थव्यवस्थेला एक नवे आयाम दिले. त्यांच्या जन्मदिनानिमित्त त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची तुलना करत, त्यांच्या चांगल्या गुणांचा उहापोह करत प्रेरणा घेऊया. ही भावसुमनांजली त्यांच्या कार्यकर्तृत्वाला समर्पित आहे.
रतन टाटा : शांतता आणि सामाजिक जबाबदारीचे प्रतीक
रतन नवल टाटा यांचा जन्म २८ डिसेंबर १९३७ रोजी मुंबईत झाला. त्यांनी अमेरिकेतील कॉर्नेल विद्यापीठातून आर्किटेक्ट्चरची पदवी घेतली आणि टाटा समूहात प्रवेश केला. १९९१ मध्ये ते टाटा समूहाचे अध्यक्ष झाले आणि समूहाचे टर्नओवर १० पट वाढवले. त्यांनी टाटा मोटर्सद्वारे जगप्रसिद्ध टाटा नॅनो कार आणली, ज्यामुळे सामान्य माणसाला परवडणारी गाडी उपलब्ध झाली. त्यांनी टाटा स्टील, टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (टीसीएस) सारख्या कंपन्यांना जागतिक स्तरावर नेले. टाटा एअरलाइन्स आज एअर इंडियाला नवसंजीवनी देत आहे.
रतन टाटांचे व्यक्तिमत्त्व शांत, संयमी आणि नैतिकतेवर आधारित आहे. स्वप्रचार त्यांना कधीही आवडले नाही. त्यांचा 'सॉफ्ट पॉवर' म्हणजे शांततेने नेतृत्व करणे हेच होय. हा त्यांचा सर्वात मोठा गुण. सामाजिक जबाबदारीकडे त्यांचा कल नेहमीच राहिला. टाटा ट्रस्टद्वारे त्यांनी आरोग्य, शिक्षण आणि ग्रामीण विकासासाठी कोट्यवधी रुपयांचे दान केले. कोविड-१९ काळात टाटा ग्रुपने मोठ्या प्रमाणात देशपातळीवर मदत केली. प्राणीप्रेमी म्हणूनही ते प्रसिद्ध होत, त्यांच्याकडे कुत्रे पाळीव म्हणून आजही ठेवलेले आहेत आणि ते व्हर्च्युअल रॅलीद्वारे प्राण्यांच्या हक्कांसाठी लढतात.
धीरूभाई अंबानी : महत्वाकांक्षेचा आणि धैर्याचा अवतार
धीरजलाल हीराचंद अंबानी, म्हणजे धीरूभाई अंबानी यांचा जन्म २८ डिसेंबर १९३२ रोजी गुजरातच्या चोरवाड गावात झाला. साध्या कुटुंबातील हे बालक यमन देशात पेट्रोल पंपावर काम करत भारत परतले आणि १९५८ मध्ये रिलायन्समध्ये यार्न व्यापार सुरू केला. १९७७ मध्ये रिलायन्सला स्टॉक एक्सचेंजवर आणले आणि आज रिलायन्स जगातील सर्वात मोठी कंपन्यांपैकी एक आहे. त्यांनी टेक्सटाइलपासून पेट्रोकेमिकल्स, रिफायनरीपर्यंत साम्राज्य उभे केले. 'ड्रीमिंग बिग' ही त्यांची विचारसरणी होती, ते नेहमी म्हणत 'स्वप्न मोठे पहा आणि ते पूर्ण करा.'
धीरूभाईंचे व्यक्तिमत्त्व आक्रमक, महत्वाकांक्षी आणि धाडसी होते. ते गरीबीतून उदयास आले आणि शेअर बाजारात 'इक्विटी कल्चर' आणले. त्यांनी सामान्य गुंतवणूकदारांना शेअर्स उपलब्ध करून दिले, ज्यामुळे लाखो कुटुंबे श्रीमंत झालीत. त्यांचा 'ट्रस्ट मी' हा मंत्र लाखो लोकांना प्रेरित करतो. मात्र, काही वादही झाले, पण त्यांचे धैर्य आणि जोखीम घेण्याची तयारी कायम राहिली. मुलगा मुकेश अंबानी आज त्यांचे वारसदार आहे.
दोघांच्या व्यक्तिमत्त्वाची तुलना : गुण आणि भिन्नता
रतन टाटा आणि धीरूभाई अंबानी हे दोन भिन्न व्यक्तिमत्त्वे आहेत, पण दोघेही भारताच्या विकासाचे स्तंभ. त्यांच्या चांगल्या गुणांची तुलना पाहूया :
नेतृत्व शैली : रतन टाटा हे 'ट्रान्सफॉर्मेशनल लीडर' म्हणजे शांततेने बदल घडवणारे. धीरूभाई हे 'एंटरप्रेन्युरिअल लीडर' म्हणजे जोखीम घेऊन साम्राज्य वाढवणारे. टाटा समूह जुन्या मूल्यांवर आधारित आहे, तर रिलायन्स वेगवान वाढीवर.
सामाजिक दृष्टिकोन : दोघेही सामाजिक जबाबदारीकडे वळले. टाटा हे दानवीर – आजही टाटा ट्रस्टद्वारे ६६% नफा दान करतात. धीरूभाईंनी लाखो नोकऱ्या दिल्या आणि ग्रामीण गुजरातला उद्योगांचे केंद्र बनविले. टाटा नैतिकतेला प्राधान्य देतात, तर धीरूभाई व्यावहारिकतेला.
नवकल्पना आणि धैर्य : टाटा नॅनो सारखे सामान्यांसाठीची कल्पना हे टाटांचे वैशिष्ट्य. धीरूभाईंची रिफायनरी आणि शेअर बाजारातील क्रांती महत्वाकांक्षेचे उदाहरण. दोघेही अपयशातून शिकले – टाटांना नॅनो अपयशी ठरले, तरी त्यातून धडे घेतले; धीरूभाईंना शेअर घोटाळ्यांचा सामना करावा लागला.
वैयक्तिक गुण : दोघे साधेपणाचे प्रतीक. टाटा एकटे राहतात, प्रचार टाळतात; धीरूभाई साधी राहणी आणि ग्रामीण टच सोडला नाही. दोघांचेही कुटुंबप्रेम मोठे.
स्पष्टपणे भिन्नता सांगायचे तर टाटा परंपरा आणि टिकावूपणा यांचे प्रतीक व धीरूभाई ब्रेकथ्रू आणि वेगवेगळेपणा यांचे.
या दोन दिग्गजांकडून आपण काय शिकू शकतो?
१. स्वप्न मोठे पहा : धीरूभाई म्हणत, "आपण विचार करतो तेवढे होत नाही, पण विचार न केल्यास काही होत नाही." रतन टाटा म्हणतात, "जोखीम घ्या, पण योग्य वेळी." आपले ध्येय सदैव मोठे ठेवा.
२. नैतिकता आणि जबाबदारी : पैसा कमावताना समाजाकडे वळा. टाटांसारखे दान करा, धीरूभाईंसारखे नोकऱ्या द्या.
३. अपयशाची भीती सोडा : दोघांनी अनेक आव्हाने पेलली. अपयश हे यशाचे स्टेपिंग स्टोन आहे.
४. शांतता आणि धैर्य : टाटांसारखे शांत राहा, धीरूभाईंसारखे धाडसी व्हा. संतुलन ठेवा.
५. कठोर परिश्रम : दोघेही रात्रंदिवस झटले. यशाची गुरुकिल्ली ही मेहनतच आहे.
या विचारांमुळे आपण आपल्या आयुष्यात नक्कीच यशस्वी होऊ. आजच्या युवकांनी त्यांच्यापासून प्रेरणा घेत देशाला अधिक मजबूत बनविले पाहिजे.
रतन टाटा आणि धीरूभाई अंबानी यांना त्यांच्या जयंतीनिमित्त विनम्र श्रद्धांजली! आपण दोघेही भारताचा अभिमान आहात. टाटा, आपल्या शांत नेतृत्वाने लाखो हृदय जिंकले. धीरूभाई, आपल्या महत्वाकांक्षेने स्वप्नांना उड्डाण दिले.
राजकारणाच्या काळात समाजकारणाला प्राधान्य देणे हीच यानिमित्त या दोन दिग्गजांना खऱ्या अर्थाने भावांजली असेल. चला, आपण सर्वजण मिळून त्यांचा हा वारसा पुढे नेऊया. देशाला समर्पित वृत्तीने सर्वांगसुंदर समृद्ध करूया.
जय हिंद!
सुशील शामसुंदरजी नवाल
सीईओ
मल्टी मीडिया फीचर्स प्रा लि - जळगाव
टीप : दोन्ही दिग्गजांचे संयुक्त छायाचित्र ऑनलाइन शोधण्याचा प्रयत्न केले असता तसे छायाचित्र आढळले नाही, किंबहुना असे वाटते की, दोन्ही व्यक्तींचा एकाच मंचावर कुठल्याही निमित्ताने एकत्रित छायाचित्र नसावा.
